هنوز مدت زيادى و شايد چند روزى از مرگ ابو طالب و آن حادثه غم انگيز نگذشته بود كه رسول خدا(ص)به مصيبت اندوه بار تازه‏اى دچار شده بدن نحيف همسر مهربان و كمك كار وفادار خود را در بستر مرگ مشاهده فرمود و با اندوهى فراوان در كنار بستر او نشسته و مراتب تاثر خود را از مشاهده آن حال به وى ابلاغ فرمود آن گاه براى دلدارى خديجه جايگاهى را كه خدا در بهشت‏براى وى مهيا فرموده بود بدو اطلاع داده و خديجه را خرسند ساخت.
هنگامى كه خديجه از دنيا رفت رسول خدا(ص)جنازه او را برداشته و در«حجون‏»(مكانى در شهر مكه)دفن كرد، و چون خواست او را در قبر بگذارد، خود به ميان قبر رفت و خوابيد و سپس برخاسته جنازه را در قبر نهاد و خاك روى آن ريخت.
در تاريخ يعقوبى است كه چون خديجه از دنيا رفت فاطمه(ع)نزد پدر آمده دست‏به دامن او آويخت و با چشم گريان مى‏گفت: مادرم كجاست؟در اين وقت جبرئيل نازل شده عرض كرد: به فاطمه بگو: خداى تعالى در بهشت‏خانه‏اى براى مادرت بنا كرده كه در آنجا ديگر هيچ گونه دشوارى و رنجى ندارد.
اين دو مصيبت ناگوار آن هم در اين فاصله كوتاه به مقدار زيادى در روحيه رسول خدا(ص)و بلكه در پيشرفت اسلام و هدف مقدس آن حضرت اثر داشت و كار تبليغ دين را بر او دشوار ساخت تا بدانجا كه از عروة بن زبير نقل شده كه گويد: روزى همچنان كه رسول خدا(ص)در كوچه‏هاى مكه مى‏گذشت مقدارى خاك بر سرش ريختند و حضرت با همان وضع به خانه آمد، يكى از دختران آن بزرگوار كه آن حال را مشاهده كرد از جا برخاسته و از مشاهده آن وضع به گريه افتاد و با همان حال گريه مشغول پاك كردن خاكها شد، پيغمبر خدا او را دلدارى داده فرموده:
دختركم گريه مكن كه خدا پدرت را محافظت و نگهبانى خواهد كرد و گاهى نيز مى‏فرمود: تا ابو طالب زنده بود قريش نسبت‏به من چنين رفتار ناهنجارى نداشتند. (*2)

مرگ حضرت خديجه

حضرت خديجه در سال دهم بعثت در ماه رمضان در سن 65 سالگي از دنيا رفت.
ابوطالب، عموي وفادار و باايمان پيامبر نيز در همين سال در گذشت و اين دو مصيبت بر رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم بسيار سنگين و تلخ بود.
برخي مورخان نوشته اند خديجه سه روز پس از مرگ ابوطالب در گذشت.
پيامبر اکرم خديجه را در محلي به نام حجون به خاک سپرد. (*3)

مرگ ابوطالب

محاصره اقتصادي قريش، با نقشه گروهي از نيک انديشان آنان، درهم شکست. پيامبر و هواداران وي پس از سه سال تبعيد و رنج، از شعب «شعب ابي طالب» بيرون آمده و راه خانه هاي خود را پيش گرفتند. خريد و فروش با مسلمانان آزاد گرديد، و مي رفت که وضع مسلمانان سروساماني پيدا کند. ناگهان پيامبر گرامي با پيش آمد بسيار تلخي روبرو گرديد. اين مصيبت جانگداز اثر ناگواري در روحيه مسلمانان بي پناه گذارد. اندازه تأثير در آن لحظه حساس با هيچ مقياسي قابل سنجش نبود. زيرا رشدونمو يک ايده و فکر در سايه دو عامل است: آزادي بيان و قدرت دفاعي که از حملات ناجوانمردانه دشمن جلوگيري کند. اتفاقاً در لحظه اي که مسلمانان از آزادي بيان برخوردار شدند، عامل را از دست دادند؛ يعني يگانه حامي و مدافع اسلام، از ميان آنان رخت بربست و رخ در نقاب خاک کشيد.
در آن روز، پيامبر گرامي حامي و ودافعي را از دست داد، که از سن هشت سالگي تا آن روز که پنجاه سال از عمر رسول خدا مي گذشت حفاظت و حراست او را برعهده داشت، و پروانه وار گرد شمع وجود او مي گشت، و تا روزي که «محمد»، صاحب درآمدي شد، هزينه زندگي او را مي پرداخت و او را بر خود و فرزندانش مقدم مي داشت.
شخصيتي را از دست داد، که عبدالمطلب «محمد» را در آخرين لحظات عمر خود به او سپرد و او را با شعر زير مخاطب ساخت:
اي عبدمناف(نام ابوطالب عبدمناف بوده و لذا پدرش او را با اين اسم خطاب مي نمايد) نگاهداري و حفاظت شخصي را که مانند پدرش يکتاپرست است، بر دوش تو مي گذارم. وي در پاسخ عبدالمطلب گفت:درجان، محمد هيچ احتياج به سفارش ندارد، زيرا او فرزند من است، و فرزند برادرم.
شايد لحظه اي که عرق مرگ برجبين ابوطالب نقش بسته بود، پيامبر گرامي به ياد حوادث تلخ و شيرين گذشته افتاد و با خود چين مي گفت:
اين شخصي که در بستر مرگ افتاده؛ همان عموي مهربان من است که در دوران محاصره در شعب شبها مرا از خوابگاهم بلند مي کرد، و دستم را مي گرفت در نقطه ديگري وسائل استراحتم را فراهم مي نمود و فرزند دلبند خود علي را در خوابگاه من مي خوابانيد، و نظر او اين بود که هرگاه قريش به طور ناگهاني بريزند و بخواهند مرا در حالت خواب قطعه قطعه کنند، تيرشان به هدف اصابت نکند، و فرزند وي علي فداي بقاء و زندگي من گردد. حتي شبي که فرزند وي علي به او گفت باباجان سرانجام من يکشب در همين بستر کشته خواهم شد؛ او را با لحن شديدي پاسخ داد:
فرزندم، بردباري از نشانه هاي خردمندي است، هر زنده اي به سوي مرگ خواهد رفت. من بردباري تو را آزموده ام و بلاها سخت دشوار است. تو را فداي زنده ماندن نجيب، فرزند نجيب نموده ام و فرزند او علي، وي را با سخناني شيرين تر و نغزتر پاسخ داد و مرگ خود را در راه پيامبر افتخار خود دانست.
اين بدن بي روح، همان بدن عموي گرامي وفادار من است که در راه من سه سال دربدر شد و استراحت را از عموم فاميل سلب نمود و دستور داد همگي با من در ميان دره اي بسر ببرند، و به رياست و سيادت و آقائي خود پشت پا زد، يعني تمام دنيا و هستي خود را از دست داد و مرا گرفت و پيامي سخت و کوبنده براي قريش فرستاده و به آنان آشکارا فهمانيد: هرگز از ياري من نخواهد دست برداشت. اينک متن پيام او:
اي دشمنان محمد تصور نکنيد! که ما از محمد دست برمي داريم نه! او پيوسته در نزد دورو نزديک ما گرامي است، بازوان قوي هاشمي او را از هرگزندي مصون مي دارد.
مرگ عمو قطعي شد و ناله و شيون از خانه هاي «ابوطالب» بلند شد. دوست و دشمن دور خانه او جمع شده که در مراسم دفن او شرکت ورزند، ولي مگر جريان مرگ شخصيتي مانند «ابوطالب» که رئيس قريش و سيد قبيله است به اين زودي خاتمه مي يابد؟(*4)
نخستين زني را كه رسول خدا ( ص ) پس از مرگ خديجه و پيش از هجرت به مدينه به ازدواج خويش درآورد سوده دختر زمعه بود كه در زمرة مسلمانان اوليه و مهاجرين حبشه هستند و چون از حبشه بازگشتند شوهرش سكران بن عمرو در مكه از دنيا رفت . رسول خدا ( ص ) در چنين شرايطي او را به ازدواج خويش درآورد . (*5)

منابع

(*1) http://www.tebyan-babol.ir/main.asp?id=642

(*2)خداى تعالى در سوره حجر فرموده:
«فاصدع بما تؤمر و اعرض عن المشركين انا كفيناك المستهزئين‏»
[اى پيغمبر با صداى بلند آنچه را مامور بدان شده‏اى به مردم برسان و از مشركان روى بگردان همانا ما تو را از شر استهزا كندگان محفوظ مى‏داريم]، و اينان پنج‏يا شش نفر بودند به نامهاى اسود بن عبد يغوث، وليد بن مغيره، عاص بن وائل سهمى، حارث بن طلاطله و پنجمى آنها حارث بن قيس بود كه پيغمبر را تهديد به مرگ كردند و خداوند شرشان را كفايت فرمود به تفصيلى كه در تفاسير و كتب تاريخى ذكر شده.
زندگانى حضرت محمد(ص)/ رسولى محلاتى ، ص 212
http://www.hawzah.net/per/E/do.asp?a=ECCBBI.htm

(*3)
سيرةالنبويه، ج2، ص57
اسدالغابه، ج7، ص85
بحارالانوار، ج16، ص 3و13
http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page_ref_id_maganize=170&SSOReturnPage=Check&Rand=0

(*4) http://basijimidro.ir/books/forogh-e-abadiyat/18.htm

(*5)به نقل از كتاب خلاصه زندگاني حضرت محمد(ص)
تاليف:سيد هاشم رسولي محلاتي
تلخيص:محمدرضا جوادي
http://www.monadi.com/detailnews.asp?id=151